Tło: kolejowy korytarz Azja — Unia Europejska
Przejścia kolejowe na granicy Polski z Białorusią są jedną z głównych bram lądowego ruchu kontenerowego między Chinami a Unią Europejską. Pracują tam operatorzy kolejowi i logistyczni, przewoźnicy, terminale przeładunkowe, agencje celne i spedytorzy — tysiące miejsc pracy w regionie, który w dużej mierze żyje z obsługi tego ruchu.
Towar przyjeżdża w zaplombowanych kontenerach na podstawie kolejowego listu przewozowego. Dane o zawartości pochodzą od nadawcy z państwa trzeciego. Na terminalu w Polsce składane są przewidziane prawem deklaracje, a następnie towar jest zwykle obejmowany unijną procedurą tranzytu (T1) do urzędu celnego w innym państwie członkowskim, gdzie jest dopuszczany do obrotu.
Co się wydarzyło
Według ustaleń europejskiego urzędu ds. zwalczania nadużyć finansowych (OLAF), w części przewozów z 2021 roku towar opisywano w dokumentach jako inny niż w rzeczywistości — w sposób pozwalający uniknąć wysokich ceł antydumpingowych i wyrównawczych. Tranzyt był następnie zamykany w innym państwie UE, według tych ustaleń bez fizycznej kontroli towaru.
Na podstawie raportów OLAF polskie organy celno-skarbowe od końca 2025 roku prowadzą postępowania i wydają decyzje określające dług celny. Obejmują one cło, cło antydumpingowe, cło wyrównawcze oraz podatek VAT z importu, a do tego odsetki naliczane od 2021 roku.
Dlaczego dotyczy to polskich firm logistycznych
Decyzje wskazują jako dłużników solidarnych również podmioty, które w łańcuchu transportowym składały deklaracje lub obsługiwały przesyłki na granicy — w tym operatorów i przewoźników kolejowych, agencje celne i spedytorów. Odpowiedzialność solidarna oznacza, że organ może żądać całej kwoty od każdego z nich.
Przedsiębiorcy podkreślają, że nie mieli prawnej ani faktycznej możliwości sprawdzenia zawartości zaplombowanych kontenerów, opierali się na dokumentach nadawcy, a sami nie odnieśli korzyści z zaniżenia należności. Kwoty żądane w pojedynczych sprawach wielokrotnie przekraczają przychody, jakie firma osiągnęła z obsługi danej przesyłki.
Typowy przebieg postępowania
- wezwania do przedłożenia dokumentów przewozowych i handlowych;
- powiadomienie o zamiarze wydania decyzji i termin na zajęcie stanowiska;
- żądanie zabezpieczenia należności;
- decyzja pierwszej instancji określająca dług celny i VAT, z krótkim terminem zapłaty;
- odwołanie do organu drugiej instancji i — w razie potrzeby — skarga do sądu administracyjnego;
- równolegle: działania przedegzekucyjne i egzekucyjne, które mogą zagrozić płynności firmy jeszcze przed rozstrzygnięciem sporu.
Fakty, stanowiska i prognozy — jak je rozróżniamy
Na portalu oznaczamy, czy informacja jest ustalonym faktem (np. wydaniem decyzji), stanowiskiem organu, stanowiskiem przedsiębiorców, zagadnieniem spornym prawnie, czy prognozą skutków. Decyzja pierwszej instancji nie oznacza należności ostatecznie przesądzonej — sprawy są w toku, a ich rozstrzygnięcie należy do organów odwoławczych i sądów.